O trzech łatwiejszych odruchach
„Starałem się jedynie, aby ludzkich postępków nie wyśmiewać, nie opłakiwać i nie potępiać, lecz je zrozumieć.”
Zauważmy, że wymienia trzy postawy, nie jedną. Kpina, żal i nienawiść to różne odruchy na tę samą trudność, a wszystkie trzy pozwalają zamknąć sprawę bez patrzenia dalej.
Zrozumienie przychodzi wolniej i daje mniej satysfakcji, a Spinoza pisze, że się starał — nie, że mu się udało. Pisał o polityce, gdzie po te trzy pierwsze sięga się najłatwiej, a płaci się za to najwięcej.